Vandaag open vanaf 10:00
Pers

CollectieLab: De verdwenen kathedraal van Cuypers

CollectieLab: De verdwenen kathedraal van Cuypers

Stedelijk Museum Breda presenteert het verhaal van de verdwenen Barbarakathedraal van Pierre Cuypers, met foto’s, schilderijen, beelden, textiel, zilver en persoonlijke getuigenissen

Cuypers en Breda   
In Breda groeit vanaf 1850 het verlangen naar een imponerende kathedraal. De opdracht gaat naar de ambitieuze maar jonge Limburgse architect Pierre Cuypers. Hij heeft in Roermond net zijn eigen atelier gesticht voor christelijke bouwkunst.  

Cuypers maakt het ontwerp voor de kathedraal, het rijk gedecoreerde interieur en de inrichting in zijn kenmerkende neogotische stijl. Het beeldhouwwerk, textiel, zilver en de andere decoraties voor de kathedraal behoren tot het vroegste werk.  

Van schuilkerk tot kathedraal
De katholieken in Breda raken bij de reformatie in 1637 de Grote Kerk kwijt aan de protestanten. Omdat ze hun diensten niet langer in het openbaar mogen houden, wijken ze uit naar schuilkerken in de oude binnenstad. Na de instelling van het Bisdom Breda in 1853 kan de katholieke gemeenschap zich weer manifesteren. De nieuwe kathedraal vormt het sluitstuk van die ontwikkeling.   

Verdwenen kathedraal
In 1865 begint de bouw van de kathedraal achter de Prinsenkade. Vier jaar later is het bouwwerk voltooid. De kerk wordt in 1875 gewijd en kort daarna verheft de paus de Barbarakerk tot kathedraal.
Al snel komen er technische mankementen aan het licht en na verloop van tijd stijgen de onderhouds-kosten. Wanneer na de Tweede Wereldoorlog ook het rijk gedecoreerde interieur niet langer in de smaak valt, houdt niets de sloop van de kathedraal nog tegen.   

Uitzonderlijke objecten
Een groot deel van de objecten wordt gered van de sloop en ondergebracht in de collectie van het Bisschoppelijk Museum die nu wordt beheerd door Stedelijk Museum Breda. Hoogtepunten zijn onder andere de verguld zilveren ciborie met voorstellingen van Jezus en de twaalf apostelen, en een kostbare koormantel van zijde en goudlaken met borduurwerk van gouddraad.   

De presentatie besteedt aandacht aan de symboliek van de objecten, hun achtergrond en verhalen. Daarnaast is er informatie over Bijbelse figuren en heiligen, de Heilige Barbara en de aartsengel Michaël.

Persoonlijke getuigenissen   
Voor velen is de kathedraal een bron van verhalen, herinneringen en inspiratie. Clemens Merkelbach van Enkhuizen, oud-parochiaan en beeldend kunstenaar, toont een reeks schilderijen, tekeningen en schetsen van de Barbarakathedraal. Ook zijn er aantekeningenboeken te zien van Pol Dogge, werkzaam in de Barbarakathedraal van 1959 tot en met 1968.



De ciborie (links) is de bewaarplaats voor gewijde hosties. De voet is versierd met voorstellingen uit het leven van Jezus Christus. Op de cuppa* staan de twaalf apostelen met hun namen. Deze voorstellingen zijn gemaakt in de niello-techniek**. Recent is de ciborie schoongemaakt waardoor de rijke neogotische versiering weer goed zichtbaar is.   

Een ander hoogtepunt is een kostbare koormantel van zijde met goudlaken. Het maakt onderdeel uit van een vierstel, een set van vier kerkelijke gewaden. Het borduurwerk van gouddraad is van een uitzonderlijk hoge kwaliteit en is volledig met de hand uitgevoerd in opdracht van de Barbarakathedraal. Recent is ontdekt dat de mantel door het zware gouddraad alleen dienst deed op hoogtijdagen zoals Pasen. De set kostte 20.450 daalders (ongeveer 370.000 euro nu).  

*de kom van de miskelk.   
** techniek waarbij metaalpoeder in de gegraveerde lijnen is gebrand.

____________________________________________________________________________________


Open platform 
 
CollectieLab is een open platform voor het ontdekken en ontwikkelen van de Collectie Breda. Te zien zijn tijdelijke presentaties met unieke objecten uit de depots van de stad. In De Verdwenen kathedraal van Cuypers zijn dit objecten uit de Barbarakathedraal en Atelier Cuypers. In het lab krijgen bezoekers een kijkje achter de schermen van het museum. In het atelier zijn regelmatig restauratoren bezig met het herstel van de objecten. Ook wordt er onderzoek gedaan naar de herkomst van een object, de maker, eerdere restauratie of het materiaalgebruik. In De verdwenen kathedraal van Cuypers worden een aantal nieuwe ontdekkingen gepresenteerd.  

Activiteiten en educatie  
Bij de presentatie komt een randprogramma voor alle leeftijden. Voor kinderen is er een programma waarin ze zelf op ontdekking gaan naar heiligen en engelen. Voor gezinnen is er een activiteiten-programma tijdens de kerstperiode. Ook vinden er regelmatig live restauraties plaats. Meer informatie is te vinden op de website.

Met dank aan Clemens Merkelbach van Enkhuizen, Cuypershuis Roermond, Gemeente Breda, Historisch Topografische Atlas, Pol Dogge, Stadsarchief Breda, Stichting Bisschoppelijk Museum en de restauratoren. De verdwenen kathedraal van Cuypers is te zien van 20 oktober 2018 t/m 3 maart 2019.   

Afbeeldingen, van boven naar onder 
Detail van een musicerende engel, ca.1883, olieverf op paneel, Atelier Pierre Cuypers 
Ciborie, ca.1869 -1882, verguld zilver, Gerard Bartholomeus Brom 
Detail van de koormantel, 1891, zijde, goudlaken, borduurwerk en gouddraad, Atelier Zusters van het Arme Kindje Jezus
 

____________________________________________________________________________________


Stedelijk Museum Breda: het jongste stadsmuseum van Nederland
 
Het museum is een ideaal vertrekpunt voor iedereen die de geschiedenis en de kunst van Breda en omgeving wil beleven en ontdekken. Naast topstukken uit de vaste collectie toont het museum wisselende tentoonstellingen waarin kunstenaars, actuele thema’s of historische onderwerpen centraal staan. Ook besteedt het museum aandacht aan digitale cultuur. De verrassende veelzijdigheid maakt Stedelijk Museum Breda aantrekkelijk voor een breed en landelijk publiek.

Mediacontact: Stedelijk Museum Breda, Birgitte Birnie, e-mail: pers@stedelijkmuseumbreda.nl / birgitte@stedelijkmuseumbreda.nl
telefoon: +31 (0)76 529 99 07 / +31 (0)6 815 225 60.